A Costa da Morte, situada no noroeste de Galicia, é coñecida pola súa beleza natural, pero tamén pola súa rica herencia histórica e arqueolóxica. Este recuncho da xeografía galega está salpicado de vestixios que narran a vida dos nosos antepasados.
A pesar de que a humidade sumada á acidez do solo non permitiron a conservación de restos óseos durante moito tempo, hoxe en día conservamos restos arqueolóxicos abundantes que datan desde comezos do IV milenio a.C., cos primeiros dólmenes. Tamén hai unha gran presenza de castros e petroglifos.
Neste artigo falaremos un pouco da cultura prehistórica da zona e levaremos a cabo unha ruta polas mellores conservacións de castros e monumentos prehistóricos da Costa da Morte.
Castros de Costa da Morte
Estes asentamentos fortificados pretendían protexer un territorio que para os seus habitantes tiña interese agrícola, gandeiro ou mineiro. Na Costa da Morte existen múltiples castros ao longo de todo o territorio.
Hai castros en cimas de montes que facilitan a súa defensa, como o Monte Aro (Mazaricos), o castro de Xansón (Moraime, Muxía), o Monte Croado (Carnés, Vimianzo), o castro de Lume de Suso (Castro, Coristanco) ou o Coto do Castro (Artes, Carballo).
Outros atopámolos en ladeiras ou terras planas, como o de Mintiráns (Caberta, Muxía), o de As Barreiras (Vimianzo), o de Nemeño (Ponteceso) ou o de Cances (Carballo). A maioría localízase en colinas, como o de Mallou (Carnota), o de A Rega (Camariñas), o de A Croa do Castro (Cerqueda, Malpica), o de Oca (Coristanco) ou o de Montes Claros (Vilaño, A Laracha).
Por último, todos están situados na costa, aproveitando os acantilados como defensa natural, como ocorre no castro de Punta Galeana (Vilanova, Malpica), Merexo (Ozón, Muxía) ou o do illote de O Castelo ou Herboso (Touriñán, Muxía).
Castro de Borneiro, Cabana de Bergantiños
Este castro é un dos xacementos mellor conservados de Galicia. Descuberto en 1924, con unha ocupación que data do século IV a.C. Destacan as vivendas circulares construídas con pedra, os muros defensivos e unha fonte que abastecía de auga ao asentamento.
Tamén hai unha zona denominada Barrio Extramuros, na que se atopan algunhas construcións, entre elas un forno que se puido utilizar para a fundición de metais. Encontráronse restos de obxectos de bronce: fíbulas, anéis, agullas ou bolos, e tamén de ferro.
O Castro de Borneiro é de acceso libre e conta con paneis informativos que explican a súa historia e os achados arqueolóxicos. Está rodeado dun entorno natural que invita a explorar, ideal para quen busquen combinar historia e natureza.
Dolmen de Dombate, Cabana de Bergantiños
Considerado a “catedral do megalitismo galego”, este dolmen é un dos máis importantes de Galicia. Situado tamén en Cabana de Bergantiños, cálculase que foi construído hai máis de 4.000 anos, no Neolítico. Destacan as súas pinturas interiores, que foron replicadas nunha estrutura protectora construída para conservar o monumento orixinal.
O Dolmen de Dombate conta cun centro de interpretación onde os visitantes poden aprender sobre a súa historia e o seu contexto arqueolóxico. Ademais, hai visitas guiadas para quen desexen afondar nos detalles.
Outros dolmens no territorio
O dolmen de Dombate é un dos mellor conservados, pero en Costa da Morte hai catalogados máis de 600 xacementos megalíticos entre mámoas e dólmenes.
Algunhas desas xoias son a Pedra da Arca (Cerqueda, Malpica de Bergantiños), a Pedra da Arca ou Casa dos Mouros (Baíñas, Vimianzo), e a Pedra Cuberta (Treos, Vimianzo).
No Concello de Vimianzo existe a Ruta dos Dólmenes. Pódese facer en coche en unhas tres horas e media e percorre nove destes monumentos prehistóricos.
Outros monumentos prehistóricos
Máis adiante, os enterramentos colectivos foron substituídos por estruturas máis pequenas denominadas cistas, de enterramento individual, como a que se descubriu en Taraio (Cerqueda, Malpica), actualmente no Museo Arqueolóxico e Histórico de O Castelo de Santo Antón de A Coruña.
Ademais dos dólmenes e cistas, tamén se inclúen neste período megalítico outras construcións, como os menhires. No concello de A Laracha conézcase o menhir do Marco da Anta, na parroquia de Erboedo, que alcanza unha altura de 2,05 m e a súa base mide uns 74 cm de circunferencia.
Visitar os castros e dólmenes de Costa da Morte é máis que unha simple excursión: é un viaxe no tempo que permite comprender mellor as raíces culturais de Galicia. Ademais de ser un privilexio poder atoparse en lugares como estes conservados, deixarse guiar e escoitar a historia de quen aquí habitaron hai tantos miles de anos.
Se decides visitar algún destes monumentos prehistóricos e subes fotos a Instagram, etiquétanos na conta @visitacostadamorte onde tamén te podes deixar inspirar por quen xa sentiu a maxia deste espazo antes.
